Fince Fiil Tipleri: 6 Tip, Kurallar ve Örnekler
Fincede her fiil, mastar hâlinin nasıl bittiğine göre 6 tipten birine girer. Tipi bilirseniz fiilin gövdesini bulur ve kişi eklerini doğru şekilde eklersiniz.
Önce kişi ekleri
Fiil tipi ne olursa olsun şimdiki zamanda aynı kişi ekleri kullanılır. Türkçedeki -(y)ım, -sın gibi eklerin Fincedeki karşılıkları bunlardır. Fiil tipi yalnızca bu eklerin hangi gövdeye geleceğini belirler.
| Fince | Türkçe | Ek |
|---|---|---|
| minä | ben | -n |
| sinä | sen | -t |
| hän | o | son ünlü uzar |
| me | biz | -mme |
| te | siz | -tte |
| he | onlar | -vat / -vät |
Ünlü uyumu Türkçedeki gibi çalışır: kelimede a, o veya u varsa ek -vat, yoksa -vät olur. Hän hâlinde gövdenin son ünlüsü uzar (puhu → puhuu). Gövde zaten uzun ünlü ya da iki ünlüyle bitiyorsa bir şey eklenmez (syö, saa, pelaa).
Fiilin tipini nasıl anlarım?
Mastarın son harflerine bakın. Tablodaki gövde, kişi eklerinin geldiği kısımdır.
| Tip | Mastar sonu | Örnek | Gövde | minä |
|---|---|---|---|---|
| Tip 1 | -oa, -ua, -ia, -eä, -yä, -aa, -ää… | puhua | puhu- | puhun |
| Tip 2 | -da, -dä | syödä | syö- | syön |
| Tip 3 | -la/-lä, -na/-nä, -ra/-rä, -sta/-stä | tulla | tule- | tulen |
| Tip 4 | -ata/-ätä, -ota/-ötä, -uta/-ytä | haluta | halua- | haluan |
| Tip 5 | -ita, -itä | tarvita | tarvitse- | tarvitsen |
| Tip 6 | çoğunlukla -eta/-etä | vanheta | vanhene- | vanhenen |
Tip 1: İki ünlüyle biten fiiller
Mastar iki ünlüyle biter. Sondaki -a/-ä düşer, kalan gövdeye kişi eki gelir. Hän hâlinde gövdenin son ünlüsü uzar.
| minä | puhun | konuşuyorum |
| sinä | puhut | konuşuyorsun |
| hän | puhuu | konuşuyor |
| me | puhumme | konuşuyoruz |
| te | puhutte | konuşuyorsunuz |
| he | puhuvat | konuşuyorlar |
Diğer örnekler
- asua oturmak, yaşamak → asun
- sanoa söylemek → sanon
- kysyä sormak → kysyn
- ottaa almak → otan
Tip 2: -da/-dä ile biten fiiller
Sondaki -da/-dä düşer. Hän hâlinde ek gelmez, gövde olduğu gibi kalır.
| minä | syön | yiyorum |
| sinä | syöt | yiyorsun |
| hän | syö | yiyor |
| me | syömme | yiyoruz |
| te | syötte | yiyorsunuz |
| he | syövät | yiyorlar |
Diğer örnekler
- juoda içmek → juon
- saada almak, elde etmek → saan
- voida -ebilmek → voin
- käydä uğramak, gidip gelmek → käyn
Tip 3: -la, -na, -ra, -sta ile biten fiiller
Sondaki -la, -na, -ra ya da -sta'daki -ta düşer ve gövdeye -e eklenir: tul-la → tule-, nous-ta → nouse-.
| minä | tulen | geliyorum |
| sinä | tulet | geliyorsun |
| hän | tulee | geliyor |
| me | tulemme | geliyoruz |
| te | tulette | geliyorsunuz |
| he | tulevat | geliyorlar |
Diğer örnekler
- mennä gitmek → menen
- opiskella okumak, ders çalışmak → opiskelen
- nousta kalkmak → nousen
- pestä yıkamak → pesen
Tip 4: -ata, -ota, -uta ile biten fiiller
Sondaki -ta/-tä düşer, yerine -a/-ä gelir: halu-ta → halua-. Hän hâlinde son ünlü uzar.
| minä | haluan | istiyorum |
| sinä | haluat | istiyorsun |
| hän | haluaa | istiyor |
| me | haluamme | istiyoruz |
| te | haluatte | istiyorsunuz |
| he | haluavat | istiyorlar |
Diğer örnekler
- pelata oynamak → pelaan
- siivota temizlik yapmak → siivoan
- vastata cevap vermek → vastaan
- tavata buluşmak → tapaan
Tip 5: -ita/-itä ile biten fiiller
Sondaki -ta/-tä düşer ve gövdeye -tse- eklenir: tarvi-ta → tarvitse-.
| minä | tarvitsen | ihtiyacım var |
| sinä | tarvitset | ihtiyacın var |
| hän | tarvitsee | ihtiyacı var |
| me | tarvitsemme | ihtiyacımız var |
| te | tarvitsette | ihtiyacınız var |
| he | tarvitsevat | ihtiyaçları var |
Diğer örnekler
- valita seçmek → valitsen
- häiritä rahatsız etmek → häiritsen
- merkitä anlamına gelmek → merkitsen
Tip 6: -eta ile biten “değişim” fiilleri
Sondaki -ta/-tä düşer ve gövdeye -ne- eklenir: vanhe-ta → vanhene-. Bu fiillerin çoğu bir şey hâline gelmeyi anlatır: yaşlanmak, ısınmak, soğumak.
| minä | vanhenen | yaşlanıyorum |
| sinä | vanhenet | yaşlanıyorsun |
| hän | vanhenee | yaşlanıyor |
| me | vanhenemme | yaşlanıyoruz |
| te | vanhenette | yaşlanıyorsunuz |
| he | vanhenevat | yaşlanıyorlar |
Diğer örnekler
- kylmetä soğumak → kylmenen
- lämmetä ısınmak → lämpenen
- parata iyileşmek → paranen
Ünsüz değişimi (KPT)
Bazı fiillerde gövdedeki k, p, t çekim sırasında değişir. Tip 1'de mastardaki güçlü hâl minä, sinä, me ve te'de zayıflar. Tip 3 ve 4'te ise tersi olur: mastar zayıf, çekimli hâller güçlüdür.
| Tip | Mastar | minä | hän |
|---|---|---|---|
| 1 | oppia (öğrenmek) | opin | oppii |
| 3 | ajatella (düşünmek) | ajattelen | ajattelee |
| 4 | tavata (buluşmak) | tapaan | tapaa |
Kaynaklar
- Hakulinen A, Vilkuna M, Korhonen R, Koivisto V, Heinonen TR, Alho I. Iso suomen kielioppi. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura; 2004. Çevrimiçi sürüm: kaino.kotus.fi/visk
- Kielitoimiston sanakirja. Helsinki: Kotimaisten kielten keskus. kielitoimistonsanakirja.fi
- Uusi kielemme: Finnish verb types. uusikielemme.fi